Boşanmada Mal Kaçırma Halinde Ne Yapılabilir?
Boşanmada mal kaçırma nasıl olur ve bu durumda neler yapılabilir? Evlilik sürecinde eşler arasında mal rejimine ilişkin herhangi bir anlaşma yapılmadığı takdirde boşanma sırasında yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Edinilmiş mallara katılma rejimi gereği, tarafların evlilik sürecinde kazandıkları mallar eşler arasında ikiye bölünmektedir.
Mal Kaçıran Eşe Ne Davası Açılır?
Boşanmada mal kaçıran eşe karşı hangi dava açılmalı, mal kaçırmanın önlenmesi için hangi adımlar atılmalı gibi sorulara cevap verebilmek için mal kaçırmanın hangi zaman diliminde ve hangi yöntemlerle yapıldığının tespiti gereklidir. Zira mal kaçırma; boşanmadan önce mal kaçırma, boşanma davası açılmadan 1 yıllık süre içerisinde, boşanma davası sırasında veya boşanma kararı verildikten sonra gerçekleşmiş olabilir.
Öncelikle eşler arasında henüz bir boşanma durumu söz konusu değilken bile taraflar boşanma ihtimalinin varlığına karşın mal kaçırma girişiminde bulunabilmektedir. Bu mal kaçırma işlemini hangi araçlar ile yaptıkları hususu tespit edilerek dava açma yoluna gidilebilmektedir.
Boşanmada Muvazaalı Mal Devri İşlemlerine İlişkin Önlem
Eşler genel hükümler kapsamında bir tasarruf işleminin boşanmadan mal kaçırmak niyetiyle yapıldığından bahisle işlemin iptaline yönelik dava açabilirler. Bu tür işlemlere muvazaalı işlemler denilmektedir. Muvazaa kısaca yapılmak istenenden farklı bir hukuki işlem yapılarak (bu hukuki işlem sadece görünürdeki işlemdir, taraflar arasında hukuki bir sonuç doğurmayacaktır.) üçüncü kişilerin aldatılmasıdır.
Mal kaçırma niyetiyle muvazaalı işlem yapılmasında kandırılmaya çalışılan üçüncü kişi diğer eştir. Yani eşin gerçek amacı diğer eşten mal kaçırmaktır ancak hukuki işlemin tarafıyla anlaşarak malın satış gibi gösterilmesi sağlanmıştır. İşte bu gibi durumlarda mal kaçırma amacıyla yapılan görünürde satış işleminin iptalinin sağlanması mümkündür. Ancak bu halde karşı tarafın hukuki yararının ve hilesinin ispatlanması gerekir; muvazaanın varlığını iddia edenin bunu ispat edebilmesi gerekir.
Boşanma Davası Sırasında Mal Kaçırmaya İlişkin Önlem
Sadece boşanma davasının açılmış olması eşlerin birbirinden mal kaçırmasını engelleyen bir durum değildir. Bu halde ‘mal rejiminin tasfiyesi davası’ gündeme gelecektir. Mal rejiminin tasfiyesi davası boşanma kararının kesinleşmesi ile birlikte açılabilir. Ayrıca boşanma davası açıldığında mal rejimi tasfiyesi davası da açılabilir ancak bu durumda boşanma davasına bakan hakim davaları birbirinden ayırır.
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava boşanma davasının devamından ötürü bekletici mesele yapılır. Kısaca hakim boşanma davası sonuçlanıncaya kadar mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davanın bekletilmesine karar verir. Hakim ayrıca mal paylaşımına yönelik dava için mallara ihtiyati tedbir koyabilir. Bu ihtiyati tedbirle beraber mal paylaşımı yapılıncaya kadar diğer eşin mal kaçırmasının önü kesilmiş olur.
Boşanmadan 1 Yıl Önce Satılan Mallar İle İlgili Önlemler
Boşanma davası açılmadan 1 yıl öncesine kadar eşlerin üçüncü bir kişi lehine yaptığı olağandışı karşılıksız kazandırmalar mal rejimi tasfiyesi sırasında mevcut mallar arasında sayılıp tasfiyeye tabi olmaktadır. Zira bu olağandışı karşılıksız kazandırmalar diğer eşten mal kaçırma niyetiyle yapılmış mallardan sayılır.
Boşanmada mal kaçırmaya ilişkin bir Yargıtay kararında şu ifadeler yer almaktadır:
“…Tasfiyeye konu olan iki taşınmazın da, boşanma dava tarihinden yaklaşık 5,5 ay önce 15.11.2011 tarihinde aynı gün davalı eşin kardeşi olan diğer davalı …’ye tapuda satış yoluyla devredildiği anlaşıldığına göre, yapılan devirlerin davacının katılma alacağını azaltma amacıyla yapıldığının kabulü gerekir…” (Yargıtay 8. HD. T. 24.10.2018, E. 2016/14281 K. 2018/17838)
Yukarıda Yargıtay kararında da ifade edildiği üzere tasfiyeden 5.5 ay önce satılan mallar tasfiyeye dahil sayılmıştır.
Yine Yargıtay bir kararında;
“Kural olarak, boşanma davasının açıldığı anda eşlerin mevcut malları (TMK. 235 m.) göz önüne alınarak tasfiyeye tabi tutulacağı kabul edilmekte ise de, bu tarihten önceki 1 yıl içerisinde elden çıkarılan malların da tasfiyede gözetileceği öngörülmektedir” (Yargıtay 8. HD. T. 31.3.2015, E. 2014/1703 K. 2015/7288 )
şeklinde karar vermiştir. Bu kararla birlikte Yargıtay boşanmadan 1 yıl önce satılan malların tasfiyeye tabi tutulacağını belirtmiştir.
Boşanmada Hangi Mallar Paylaşılmaz?
Evlilik sürecinde eşler arasında mal rejimine yönelik herhangi bir sözleşme yapılmadıysa boşanma durumunda eşler arasında yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (2002 yılı öncesi hariç).
Bu rejim gereği eşler arasında evlilik sürecinde edinilen mallar boşanma sırasında yarı yarıya paylaştırılır. Ancak bu paylaştırma işlemine kişisel mallar tabi değildir. Kişisel mallar TMK 220’de sayılmıştır. Buna göre;
Kişisel Mallar Şunlardır:
- Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya (makyaj malzemeleri, tıraş makinesi, giyim eşyaları vb.)
- Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri (eşlerden birine ailesinden kalan miras malları, şans oyunlarından kazanılan değerler vb.)
- Manevi tazminat alacakları (örneğin eşlerden birinin şahsi haksız fiilden kaynaklı uğradığı manevi zararın tazmini için aldığı manevi tazminat alacağı)
- Kişisel mallar yerine geçen değerler (örneğin eşlerden birinin kendisine miras yoluyla geçen evi satarak araba alması halinde artık o arabada kişisel mal yerine geçecektir.)
Sayılan bu mallar boşanmada paylaşıma tabi tutulmayacaktır. Dolayısıyla diğer eş hak iddia edemeyecektir.
Boşanma Davası Açılmadan Önce Satılan Mallar Paylaşıma Dahil Midir?
Kural olarak, boşanma davasının açıldığı anda eşlerin mevcut malları paylaşıma tabi tutulmaktadır. Yani eşler boşanma davası açtıklarında ne kadar malları varsa (kişisel malları hariç) yarı yarıya bölünerek paylaşım yapılmaktadır. Ancak taraflar çeşitli sebeplerle diğer eşe mal bırakmak istemeyebilir ve bu sebeple mal kaçırma girişiminde bulunabilir.
Kanun koyucu mal kaçırma durumunda diğer eşin mağduriyetinin giderilmesi amacı ile çeşitli yollar öngörmüştür: tasarrufun iptaline yönelik davalar, muvazaalı işlemlerin iptaline yönelik davalar, tapuya şerhlerin konulabilmesi bu yolardan bazılarıdır. Kendisinden mal kaçırıldığını düşünen eş mal kaçırma amacına yönelik yapılan işlemleri ve mal kaçırma amacını ispat ederek bu malların da paylaşıma tabi olmasını sağlayabilir.
Yine boşanmadan önceki 1 yıllık süre içerisinde olağandışı karşılıksız kazandırmalar da paylaşıma tabi tutulmaktadır.
Mal Paylaşımı Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Boşanma durumunda eşler arasında görülecek mal paylaşımı davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise boşanma davasına bakmaya yetkili olan yer mahkemesidir. (TMK m. 214)
KAYNAK:
- www.denktas.av.tr
