Miras Davaları Nasıl Yapılır?

Mirasçılık Belgesi İstemi

Mirasçılık belgesi ya da bir diğer ifadeyle veraset ilamı, belirli bir murisin yasal mirasçılarının hangi kişi veya kişilerden oluştuğunu ve bu kişilerin yasal miras paylarını gösteren belgedir.

Mirasçılık belgesinin düzenlenmesinin amacı, geçici ve aksi ispat edilebilen bir belgeye dayanarak (prima facie) terekede hak sahibi mirasçıların hukuki durumlarını belirlemek ve bu kimselere tereke üzerine zilyetlik veya tasarruf imkânı tanımaktır.

Mirasçılık belgesi ile mirasçılık sıfatının belirlenmesi şu hususlarda önem arz etmektedir:

• Taşınmaz üzerindeki ayni tasarruflar
• Veraset intikal vergisi
• Şirketlerdeki murisin paylarının mirasçılara intikali
• Murisin taraf olduğu sözleşmenin karşı tarafı açısından hak ve yükümlülüklerin belirlenmesi
• Açılmış davalarda taraf ehliyet ve sıfatının belirlenmesi

TMK m. 598’e göre başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenen kimselere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.

Yasal mirasçıların yanında, vasiyetname veya miras sözleşmesi ile atanmış iradi mirasçılar ve vasiyete ilişkin lehine ölüme bağlı tasarruf yapılanlar da mirasçılık belgesi alabilir.

Mirasçılık belgesi yasal veya atanmış mirasçının talebi üzerine düzenlenmektedir. Sulh hâkimi veya noter tarafından re’sen mirasçılık belgesi düzenlenmemektedir.

Mirasçılık belgesi talep etmeye yetkisi bulunmayan kişiler şunlardır:

• Boşanmış eş
• Mirastan feragat eden
• Mirası reddeden
• Ölüme bağlı tasarruflar ile açıkça mirastan çıkarılan
• Mirasın geçmesinden önce art mirasçı veya yedek mirasçı olduğunu iddia eden
• Mirastan yoksun olan
• Yüklemeden yararlanan
• Terekeyle ilgisi olmayan üçüncü kişi

Mirasçılık belgesi talebine ilişkin dava sulh hukuk mahkemesinde hasımsız olarak açılmaktadır. Çekişmesiz yargılama usulüne göre görülmektedir.

Mirasçılık belgesi TMK m. 7 anlamında miras hakkının varlığına karine teşkil etmektedir. Ancak adi bir karine olup aksi ispat edilebilen geçici bir belgedir. Dolayısıyla maddi bir hukuki etkiye sahip değildir ve kesin hüküm teşkil etmemektedir.

Denkleştirme (İade)

Mirasta denkleştirme, murisin alt soyları arasında eşitliğin sağlanmasına ve murisin sağlığında yaptığı kazandırmalar sebebiyle yasal mirasçılar arasında bozulan eşitliği yeniden tesis etmeye yönelik yapılmaktadır.

Muris tarafından yapılan kazandırmanın denkleştirmeye tabi olması için kazandırma sağlar arası bir nitelik taşımalı, ivazsız (karşılıksız) olmalı ve murisin kendi malvarlığından yapılmalıdır.

Bunların yanında, kazandırmanın kazandırmadan yararlanan yasal mirasçının yasal miras payına mahsuben yapıldığının murisin iradesinden anlaşılması gerekmektedir.

TMK m. 699/2’ye göre yasal denkleştirmeye tabi kazandırmalar şu şekilde sayılmaktadır: Çeyiz, kuruluş sermayesi verme, malvarlığı devri, borçtan kurtarma (ibra), diğer benzeri kazandırmalar.

TMK m. 672, 674, 675 ile sayılan ve yasal denkleştirme dışı kazandırmalar ise şu şekildedir: Eğitim ve öğretim masrafları, olağan hediyeler ve evlenme giderleri, miras payını aşan kazandırmalar.

Denkleştirme talebi, denkleştirmenin varlığına ve miktarına ilişkin olarak mirasın paylaşılmasından önce tespit davasının konusunu oluşturmaktadır. Ayrıca mirasın paylaşılması aşamasında da bu borcun yerine getirilmesi denkleştirme davasına konu edilmektedir.

Son olarak TMK m. 671’e göre denkleştirme konusu kazanımını geri vermekle yükümlü olan mirasçı dilerse aldığını aynen geri vermekte dilerse payından fazla bile olsa değerini miras payına mahsup ettirmektedir.

Tenkis Davası

Türk Medeni Kanunu, bir taraftan kişiye terekesi üzerinde hak sahibi olan yasal mirasçıları belirleme özgürlüğü vermekteyken diğer taraftan bu tasarruf özgürlüğünü “saklı pay (mahfuz hisse)” ile sınırlandırmaktadır.

Murisin iradesi ile bertaraf edemeyeceği ve ortadan kaldıramayacağı özel bir yasal mirasçılık rejimidir. Murise terekede hak sahibi olmalarını engelleme imkânı tanınmayan mirasçılara “saklı paylı mirasçı” denmektedir.

Saklı paylı mirasçıların, yasal miras paylarının ortadan kaldırılamayan bölümü “saklı pay” adını almaktadır. TMK m. 505 ile mirasçı olarak bulunan eş, altsoy, anne ve baba saklı paylı mirasçı olarak sınırlayıcı sayıda sayılmakta ve TMK m. 506 ile saklı pay oranları belirlenmektedir.

TMK m. 505-506 hükümleri emredici niteliktedir. Dolayısıyla saklı payı ihlal eden tasarruflar geçersizdir. Ancak söz konusu geçersizlik kendiliğinden sonuç doğurmamakta ve saklı paylı mirasçıların, murisin tasarruflarının saklı pay ihlali sonucu doğurduğunu dava veya def’i yoluyla öne sürmesi gerekmektedir.

Murisin tasarruf oranını aşan kazandırmaların, aşan oranda geçersiz kılınmasının mahkemeden talep edildiği davaya “tenkis davası” denmektedir. Nitekim kural olarak tenkis davasında hukuki yararı bulunan kimseler saklı paylı mirasçılardır. Ancak istisnai olarak saklı paylı mirasçıların alacaklılarına da tenkis davası açma imkânı tanınmaktadır.

Kısacası tenkis davası, geriye dönük miras davası gibi hüküm ve sonuç doğurmakta ve miras payı hakkı gasp edilmiş bulunan mirasçının miras payını geriye dönük olarak almasını sağlamaktadır.

Söz konusu davanın, murisin son yerleşim yerinde bulunan asliye hukuk mahkemesinde açılması gerekmektedir.

Mirasta İstihkak (Hak Ediş)

Miras sebebiyle istihkak davası, mirasçıların tereke üzerinde sahip oldukları miras hakkını korumak amacıyla özel olarak düzenlenmiş bir davadır.

Miras sebebiyle istihkak davası, mirasçının mirasın açılmasından sonra fiilen zilyetliğini elde edemediği tereke değerleri için açılmaktadır. Korunan değer mülkiyet hakkı değildir.

Terekeye üzerinde hak sahibi olan ve bu hakkı gasp edilen yasal ya da atanmış mirasçılar ve hakkı gasp eden haksız zilyet bulunanlar davanın tarafları olmaktadır.

Söz konusu dava, tereke malları başka yerde bulunsa dahi murisin son yerleşim asliye hukuk mahkemesinde açılmaktadır.

Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma)

Muris muvazaası, yasal mirasçının miras hakkından yoksun bırak bırakılması amacıyla yapılan karşılıksız kazandırmaların satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi gösterilmesidir. Kısacası yasal mirasçıların tenkis davası açmak suretiyle ihlal edilen saklı paylarına ulaşması engellenmektedir.

Muris muvazaası, Türk Borçlar Kanunu anlamında “nispi muvazaa” olarak kabul edilmektedir. Muris muvazaasının varlığından bahsedebilmek için dört şart aranmaktadır:

• Görünüşteki İşlem: Hüküm ve sonuç doğurmayacağı kararlaştırılan satış, bağışlama, ölünceye kadar bakma vb. sözleşmeler.
• Muvazaa Anlaşması: Mirastan mal kaçırma amacıyla yapılan görünüşteki işlem bakımından hüküm ve sonuç doğurmayacağına dair muris ve üçüncü kişinin anlaşmasıdır.
• Aldatma Kastı: Görünüşteki işlemin mirasçıları aldatma maçı taşıması gerekmektedir.
• Gizli Sözleşme: Murisin gerçek iradesini yansıtmakla beraber görünüşteki işlemin ardına gizlenen sözleşmedir.

Miras Davası Kaç Yıl İçinde Açılır?

Öncelikle belirtmek gerekir ki murisin sağlığında mirasçılar bakımından miras hakkı mevcut bulunmamaktadır. Mirasçıların hukuki statüsü “bekleme durumu” olarak nitelenmektedir. Dolayısıyla murisin sağlığında miras davası açılması mümkün değildir. Miras davaları için ilk şart murisin ölmesi ve mirasın açılmasıdır.

Çoğunlukla miras davası zamanaşımı sürelerine tabi olmaktadır. Aşağıda miras davası türleri için öngörülmüş olan zamanaşımı süreleri incelenmektedir:

• Mirasçılık belgesinin iptali davası bakımından zamanaşımı söz konusu olmamaktadır. Dolayısıyla mirasçılık belgesinin iptali her zaman istenmektedir.
• Denkleştirme davasının mirasın paylaştırılmasının bitimine kadar açılması gerekmektedir. TBK m. 146’ya göre denkleştirme talebi 10 yıllık zamanaşımına tabidir.
• Tenkis davası bakımından iki zamanaşımı süresi öngörülmektedir. Öncelikle mirasçıların saklı paylarının ihlal edildiğini öğrendikleri günden itibaren 1 yıllık zamanaşımı süresi mevcut bulunmaktadır. Ayrıca murisin ölümünden ya da mirasın açılmasından itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresi mevcut bulunmaktadır.
• Miras sebebiyle istihkak davası bakımından iki zamanaşımı süresi öngörülmektedir. Öncelikle davacının mirasçılık sıfatı ve iyi niyetli davalının tereke değerini elinde bulundurduğunu öğrenme tarihinden itibaren 1 yıllık zamanaşımı süresi söz konusu olmaktadır. Bunun yanı sıra davacının her halde murisin ölümü veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıllık ve kötü niyetli davalılara karşı 20 yıllık zamanaşımı süresi söz konusu olmaktadır.
• Muris muvazaası davası bakımından herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre söz konusu olmamaktadır.
• Ölüme bağlı tasarrufların iptali davası bakımından hak düşürücü süreler öngörülmektedir. Mirasçı tarafından mirasçılık sıfatının ve iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre mevcut bulunmaktadır. Yanı sıra her halde, iptal davası açma hakkı için zamanaşımı süreleri de bulunmaktadır. Murisin ölümü veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyi niyetli davalılara karşı 10 yıllık; kötü niyetli davalılara karşı 20 yıllık zamanaşımı süresi söz konusu olmaktadır.

Miras Sözleşmesi Nedir?

Miras sözleşmesi, muris ile bir mirasçısı ya da üçüncü bir kişi arasında ve murisin ölümünden sonra sonuç doğuracak nitelikte bir sözleşmedir.

Miras sözleşmesi olumlu miras sözleşmesi ve olumsuz miras sözleşmesi olarak ikiye ayrılmaktadır. Olumsuz miras sözleşmesi aynı zamanda “mirastan feragat sözleşmesi” olarak da adlandırılmaktadır.

Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekmektedir.

Miras sözleşmesi, “olumlu miras sözleşmesi” ve “olumsuz miras sözleşmesi (mirastan feragat sözleşmesi)” olarak ikiye ayrılmaktadır. Olumlu miras sözleşmesi ile muris, belirli bir malvarlığı değerini bir kimseye bırakmak yükümlülüğü altına girmektedir. Olumsuz miras sözleşmesi ise yasal mirasçının, miras hakkından feragat beyanında bulunduğu sözleşmedir. Olumsuz miras sözleşmesi, ivazlı ya da ivazsız olarak yapılmaktadır.